PQRST چیست؟
تکنیک PQRST یک روش گامبهگام برای مطالعه هوشمندانه است که توسط روانشناس آموزشی، فرانسیس پی رابینسون، ابداع شده است . این روش، مطالعه غیرفعال و صرفاً نگاه کردن به متن را به فرآیندی فعال و تعاملی تبدیل میکند که درک مطلب و بهخاطرسپاری را به حداکثر میرساند.
- P — Preview → پیشخوانی / مرور کلی
- Q — Question → سؤالسازی
- R — Read → خواندن
- S — Self-Recitation → بازگویی از حفظ / به زبان خود توضیح دادن
- T — Test → آزمون گرفتن از خود
پنج مرحله
PQRST یک روش مرحلهبهمرحله برای مطالعه فعال و درک بهتر متن است. ایده اصلی این است که دانشآموز بهجای اینکه چند بار متن را منفعلانه بخواند، قبل از مطالعه سؤال ایجاد کند، هنگام خواندن دنبال پاسخ بگردد، بعد کتاب را ببندد و آنچه را فهمیده از حافظه بازگو کند و در نهایت خودش را امتحان کند.
P — Preview | پیشخوانی
قبل از شروع مطالعه، دانشآموز یک نگاه کلی به فصل میاندازد: عنوانها، زیرعنوانها، تصاویر، نمودارها و بخشهای مهم را بررسی میکند. هدف این نیست که مطالب را یاد بگیرد؛ فقط باید بفهمد قرار است چه چیزی بخواند و متن چه ساختاری دارد.
Q — Question | سؤالسازی
عنوانها را به سؤال تبدیل میکند. مثلاً اگر عنوان درس «فتوسنتز» است، میتواند بپرسد: «فتوسنتز چیست؟»، «گیاه برای انجام آن به چه چیزهایی نیاز دارد؟» این سؤالها باعث میشوند مطالعه هدف مشخصی پیدا کند.
R — Read | خواندن
حالا متن را با هدف پیدا کردن پاسخ سؤالها میخواند. در این مرحله بهتر است دانشآموز فقط به حفظ کردن جملهها اکتفا نکند و سعی کند مطالب جدید را به چیزهایی که قبلاً میدانسته ارتباط دهد.
S — Self-Recitation | بازگویی از حفظ
این مرحله یکی از مهمترین بخشهای روش است. دانشآموز کتاب را میبندد و با زبان خودش توضیح میدهد چه چیزی یاد گرفته است. اگر چیزی را فراموش کرده یا اشتباه گفته باشد، دوباره به متن مراجعه میکند.
T — Test | آزمون
بعد از فاصلهای از مطالعه، دانشآموز خودش را امتحان میکند: به سؤالها جواب میدهد، مطالب را از حافظه بازسازی میکند یا یک آزمون کوتاه برای خودش طراحی میکند. این مرحله کمک میکند مشخص شود واقعاً مطلب را یاد گرفته یا فقط هنگام دیدن کتاب برایش آشنا به نظر میرسیده است.
یک مثال از PQRST
فرض کنید فردا باید درس «سنگها و کانیها» را بخوانید.با روش PQRST میتوانید اینطور پیش بروید:
P ـ پیشخوانی:
عنوان درس، تصاویر و تیترها را نگاه کنید.
Q ـ سؤال
«کانی چیست؟»
«سنگها چگونه تشکیل میشوند؟»
«چند نوع سنگ داریم؟»
R ـ خواندن:
درس را با توجه به این سؤالها مطالعه کنید.
S ـ خلاصهکردن:
کتاب را ببندید و با زبان خودتان توضیح دهید که چه چیزهایی یاد گرفتهاید.
T ـ آزمون:
به سؤالها جواب دهید و چند تمرین مرتبط حل کنید.
آیا PQRST فقط برای درس خواندن است؟
این روش بهخصوص برای مطالعه متنهای آموزشی و تقویت درک مطلب طراحی شده و پژوهشهایی روی دانشآموزان مقاطع مختلف، از جمله دبستان، انجام شده است. برای مثال، مطالعاتی روی دانشآموزان پایه چهارم و پنجم ابتدایی بهبودهایی در مهارت درک مطلب پس از استفاده از PQRST گزارش کردهاند.
البته PQRST یک فرمول جادویی نیست و قرار نیست جای همه روشهای یادگیری را بگیرد. تأثیر آن به نوع درس، سن دانشآموز، نحوه اجرای روش و عوامل دیگر هم بستگی دارد. اما میتواند چارچوب سادهای برای تبدیل مطالعه از «خواندن چندباره» به «خواندن، فکر کردن و به یاد آوردن» فراهم کند.
مطالعه خوب فقط بیشتر خواندن نیست
گاهی مشکل دانشآموز این نیست که به اندازه کافی درس نمیخواند؛ بلکه شیوه مطالعه او نیاز به تغییر دارد.
PQRST به دانشآموز یاد میدهد قبل از مطالعه سؤال داشته باشد، هنگام خواندن به دنبال پاسخ بگردد و بعد از بستن کتاب، آنچه را یاد گرفته از حافظه بازسازی کند.
شاید مهمترین عادت این روش همین باشد: به جای اینکه فقط بپرسیم «چند صفحه خواندم؟»، از خودمان بپرسیم «چقدر از آنچه خواندم را میتوانم بدون نگاه کردن به کتاب توضیح بدهم؟»
