هدایت تحصیلی
هدایت تحصیلی فرآیندی نظاممند و آگاهانه است که به دانشآموز کمک میکند مسیر تحصیلی خود را بر اساس استعدادها، علایق، تواناییهای ذهنی، ویژگیهای شخصیتی و شرایط محیطی انتخاب کند.
این مفهوم صرفاً به انتخاب رشته در پایه نهم محدود نمیشود، بلکه از سالهای ابتدایی تحصیل آغاز شده و بهتدریج شکل میگیرد.
در هدایت تحصیلی صحیح، دانشآموز نه تحت فشار خانواده تصمیم میگیرد، نه بر اساس هیجانهای مقطعی، و نه صرفاً با نگاه به بازار کار امروز؛ بلکه با شناخت خود و درک واقعبینانه از آینده، انتخابی منطقی و پایدار انجام میدهد.
در نظام آموزشی ایران، هدایت تحصیلی بر اساس مجموعهای از آزمونها و ابزارهای سنجش انجام میشود تا استعداد، علاقه و توانمندی دانشآموز مشخص گردد.
آزمونهای هدایت تحصیلی
آزمونهای استعداد (توانایی)
برای سنجش تواناییهای ذهنی و شناختی دانشآموز، از جمله:
استعداد تحلیلی و منطقی
استعداد عددی
استعداد کلامی
استعداد فضایی
آزمونهای رغبت و علاقهمندی شغلی ـ تحصیلی
بهمنظور شناسایی علایق دانشآموز نسبت به رشتهها و مشاغل مختلف و میزان تمایل او به هر حوزه تحصیلی.
آزمونهای شخصیتشناسی
برای بررسی ویژگیهای شخصیتی مانند:
درونگرایی یا برونگرایی
مسئولیتپذیری
میزان ریسکپذیری
سبک تصمیمگیری
آزمونهای پیشرفت تحصیلی
شامل نمرات و عملکرد تحصیلی دانشآموز در دروس مختلف، بهویژه دروس پایه و تخصصی.
آزمون شخصیتشناسی MBTI
MBTI (Myers–Briggs Type Indicator) یکی از شناختهشدهترین ابزارهای شخصیتشناسی است که در برنامههای هدایت تحصیلی بهمنظور شناخت ترجیحات روانی دانشآموزان و پیشبینی میزان سازگاری آنها با رشتهها و محیطهای آموزشی مختلف به کار میرود. این آزمون بر «ترجیح رفتاری» تمرکز دارد، نه توانایی یا هوش. آزمون MBTI با کمک به انتخاب رشتهای متناسب با روحیات، ویژگیهای شخصیتی و سبک یادگیری دانشآموز، نقش مؤثری در کاهش تعارضها و نارضایتیهای تحصیلی ناشی از انتخاب نادرست رشته ایفا میکند. این هماهنگی میان شخصیت و مسیر آموزشی، موجب افزایش انگیزه، تمرکز و رضایت دانشآموز از فرایند تحصیل شده و در عین حال، مبنایی علمی و قابل اتکا برای گفتوگوی تخصصی و تصمیمگیری آگاهانه میان دانشآموز، والدین و مشاور فراهم میسازد.
MBTI شخصیت افراد را بر اساس چهار بُعد اصلی بررسی میکند:
-
درونگرایی (I) / برونگرایی (E)
-
حسی (S) / شهودی (N)
-
منطقی (T) / احساسی (F)
-
قضاوتی (J) / ادراکی (P) شخصیتی
ست هوشهای چندگانه گاردنر – مککنزی (Multiple Intelligences Inventory – MII) نیز از آزمونهای مهم و کاربردی در برنامههای هدایت تحصیلی به شمار میرود و جایگاه مشخصی در کنار تستهای شخصیتشناسی دارد.
این آزمون بر اساس نظریه هوشهای چندگانه «هاوارد گاردنر» طراحی شده و توسط «مککنزی» بهصورت پرسشنامه آموزشی توسعه یافته است. در هدایت تحصیلی، از آن برای شناسایی نوع غالب هوش دانشآموز استفاده میشود.
کاربرد این تست در هدایت تحصیلی به شناخت دقیقتر شیوه یادگیری دانشآموز کمک میکند و امکان شناسایی استعدادهای پنهانی را فراهم میسازد که معمولاً در نمرات درسی بهخوبی دیده نمیشوند. نتایج این آزمون با افزایش دقت در انتخاب رشته تحصیلی و مسیر شغلی، از تصمیمهای شتابزده جلوگیری کرده و در کنار آزمونهای شخصیتشناسی و رغبتسنجی، تصویری جامعتر و واقعبینانهتر از توانمندیها و علایق دانشآموز ارائه میدهد.
هوشهایی که در تست MII سنجیده میشوند عبارتاند از:
هوش زبانی ـ کلامی
هوش منطقی ـ ریاضی
هوش دیداری ـ فضایی
هوش بدنی ـ حرکتی
هوش موسیقایی
هوش میانفردی (اجتماعی)
هوش درونفردی
هوش طبیعتگرا
در دبیرستان فرهنگ، برنامه هدایت تحصیلی با تمامی آزمونها شامل تستهای استعداد، شخصیتشناسی، هوش چندگانه، رغبتسنجی، عملکرد تحصیلی و فرمهای خودارزیابی و نظر معلمان و والدین برگزار میشود تا دانشآموزان بتوانند مسیر تحصیلی خود را با دقت و آگاهی انتخاب کنند. این برنامه از اوایل بهمنماه آغاز میشود و در طول آن، مشاوران مدرسه با دانشآموزان همکاری کرده و با تحلیل نتایج همه آزمونها، آنها را در انتخاب رشته مناسب و متناسب با توانمندیها و علایقشان راهنمایی میکنند.
